|
Pagina 1 van 4 De muziek van Concerto Barocco - Kracht en zwakte
De werkelijke dialoog in Johann Sebastian Bachs Concert voor twee violen in D-mol speelt zich, anders dan je zou verwachten, niet af tussen de twee solisten.
De solisten wedijveren weliswaar met elkaar in wonderbaarlijk fraaie melodieën en spelen in het derde en laatste deel (allegro) een voortstuwend duet, maar de dialogen spelen zich af tussen solisten en orkest. Opmerkelijk is dat veel later pas, in de twintigste eeuw, zowel Igor Stravinsky als Alban Berg juist dat aspect in hun vioolconcerten weer doorvoerden.
Bachs compositie, in de volksmond het zogeheten Dubbelvioolconcert geheten, dateert uit de tijd dat hij in Cöthen werkte, zo rond 1720. Enkele jaren daarvoor arrangeerde hij diverse concerten van de alom gewaardeerde Vivaldi, wiens invloed dan ook terug te vinden is in de architectuur en de hoekigheid van het Concert voor twee violen. Ook wordt wel naar Torelli verwezen als inspiratiebron vanwege de ‘zagende ritmen’ die typerend zijn voor dit concert. De componisten van de barok, Bach voorop, wilden muziek ‘sprekend’ maken. Elke noot moest een eigen ‘kracht en zwakte of zachtheid’ hebben.
Dat komt vooral tot uiting in het tweede, langzame, deel: Largo ma non tanto. In dit welhaast mystieke deel, dat wel wordt gezien als de dialoog tussen Jezus en de ziel over de hemelse gelukzaligheid, heeft het orkest een soort continuo-functie, terwijl de solisten als twee aan elkaar gelijkwaardige krachten het beeld bepalen. Het derde deel wordt in hoge mate beheerst door het orkest, met extreme contrasten die bijna ‘jazzy’ aandoen. Het is alsof het orkest de twee violen probeert te negeren maar zich uiteindelijk gewonnen geeft. Hier geldt bovenal de barokke regel ‘bij elke maat een andere emotie’, die Bach op meesterlijke wijze heeft toegepast.
Maarten de Kroon
|
