|
NRC Handelsblad:
Krysztof Pastor laat zijn dansers lang schitteren
(6 november 2009)
Wie buiten de grote steden (neo)klassiek ballet wil zien, maar niet van sprookjes houdt, heeft niet bepaald ruime keuze. Gelukkig voldoet Het Nationale Ballet aan zijn reisverplichting met een programma dat liefhebbers van muziekballetten op hun wenken bedient. Concerto is een prachtig vierluik dat, ondanks de verschillen tussen de delen, toch een mooie eenheid in benadering laat zien. Het zijn choreografieën die een antwoord geven op de muzikale compositie, maar tegelijk hun autonomie behouden. Muziek en dans, meer is niet nodig.
Hoekstukken van de avond vormen de werken van George Balanchine. Concerto Barocco (1941) is gezet op Bachs fameuze Dubbelvioolconcert in D-mineur en opgewekt van karakter; het tweede, op Stravinsky's Vioolconcert in D is weerbarstig en prikkelend. Naar verluidt heeft Balanchine Violin Concerto in 1972 in een vloek en een zucht gemaakt, tegelijk met nog een paar stukken. Met het oog op de complexiteit van het ballet is dat voor een gewone sterveling nauwelijks te bevatten.
Concertante van Hans van Manen ging in 1994 in première bij het Nederlands Dans Theater. In de uitvoering van Het Nationale Ballet krijgt de ingehouden, spannende choreografie een eigen plastiek, met een wat lichtere toon; de dansers lijken minder aan de vloer te 'plakken' dan hun Haagse collegae. Vooral Larissa Lezhnina weet de strakke accenten goed te treffen.
Naast die oudere werken in nieuwe bezettingen staat de première van huischoreograaf Krzysztof Pastor, Dumbarton Dances. Dat is een luchthartige ontmoeting van acht mannen, jongens eigenlijk, vrienden. Ze dagen elkaar uit, draaien in twee clubjes om elkaar heen en nemen elkaar in korte confrontaties de maat. De sfeer blijft echter goedmoedig en ontspannen. Hoewel Pastors stijl lange lijnen heeft en vloeiend is, heeft zijn choreografie ontegenzeggelijk iets mannelijks en stoers. De sprongen zijn krachtig, hier en daar wordt een vuist gebald en het partnerwerk is soms bijna nonchalant: een zet tegen een geheven been zorgt voor een draaibeweging, een duw tegen de borst verandert de richting.
Tussendoor geeft Pastor met kruipdoor-sluipdoorbewegingen een knipoog naar Balanchines Concerto Barocco en verwijst hij met uitgestoken vingers en typische Van Manen-arabesken naar een van zijn directe leermeesters. In het dreigen van de twee groepen legt hij bovendien een verband met West Side Story van Jerome Robbins, die bovendien zelf (net als Van Manen overigens) een idyllisch ballet op Stravinsky's Dumbarton Oaks maakte. Dumbarton Dances sluit dus naadloos aan bij de overige programmaonderdelen. Maar ook bij de talenten van de dansers, onder wie Juanjo Arques, Steven Etienne en Koen Havenith - het is duidelijk dat zij genieten van dit ballet, want Pastor geeft ze een klein kwartier lang de gelegenheid te schitteren.
Francien van der Wiel
De Volkskrant:
Vanzelfsprekende muzikaliteit
(7 november 2009)
Aan de dansers is te zien hoeveel plezier George Balanchine in de choreografie heeft gehad.
Het is goed de dansers van Het Nationale Ballet weer eens van dichtbij te zien. Hoe menselijk zijn ze toch ook, met dat zweet op hun rug. En wat blijft het gruwelijk als iemand gemaakt glimlacht, iets waar dansers een handje van hebben.
Los hiervan is het nieuwe reisprogramma - niet gemaakt voor het grootse Muziektheater in Amsterdam maar voor intiemere schouwburgpodia - ook gewoon erg mooi. Concerto bestaat volledig uit choreografieën die zijn gemaakt op concerten, muziek voor orkest en solisten.
Dé choreograaf van het muziekballet George Balanchine vangt de muziek in al haar rijkdom, of ze nu spannend, lyrisch of speels is. Hij omarmt het programma met Concerto Barocco (op het Dubbelvioolconcert van Bach) en Stravinsky Violin Concerto. Deze twee neoklassieke werken zijn gesneden koek voor het gezelschap, maar de krachtige statige Vera Tsyganova, de kwetsbare en lyrische Anu Viheriäranta en de zekere soepele Cédric Ygnace zorgden toch weer voor nieuw elan.
Aan de dansers zie je hoeveel plezier Balanchine gehad moet hebben bij het bedenken van al die ingenieuze patronen, inclusief kruip-door-sluip-doorspelletjes, vervlochten in lijnen van armen en benen en razendsnel spitzenwerk. Symmetrie is uiterst belangrijk; twee solisten staan voor twee groepen van vier dansers, vier paren draaien als windwijzers rond en waar eerst vier mannen en een vrouw opkomen, verschijnen vervolgens vier vrouwen en een man. Maar de muzikaliteit is zo vanzelfsprekend en de verscheidenheid in het bewegingsmateriaal zo groot, dat het nergens star wordt.
Het nieuwe Dumbarton Dances van huischoreograaf Krzysztof Pastor is een mannenstuk, en in die zin een aanwinst. Het ballet is gezet op het kamerconcert Dumbarton Oaks van Stravinsky, een componist die veel voor dans heeft geschreven.
Acht jongens gaan vol energie een onbezorgd dansspel aan, alsof ze op een mooie zomerdag in de tuin van een landgoed aan het lanterfanten zijn. Als in een battle doen ze hun solo, en hier en daar komen ook wat kleine variaties uit de groep los.
Erg jammer alleen dat Pastor zijn vloeiende stijl niet wat tegengas geeft. Feitelijk kabbelt alles even vriendelijk door. De ouderwetse mimescènes, waarin de jongelui proberen elkaar realistisch aan te stoten en toe te lachen, maken het stuk bovendien onnodig stroperig.
Bij Hans van Manen zie je gelukkig weer dat dans naast energie ook spanning en onderhuidse verhalen in zich kan hebben. Zijn Concertante op muziek van Frank Martin is één groot afhouden, met armen die 'nee' gebaren, handen die 'stop' zeggen en lijven die zich van elkaar wegstrekken. De twee duetten spannen wat dat betreft de kroon, met schouders die als gestoken reageren bij elke aanraking en een hand die naar een keel grijpt.
Mirjam van der Linden
Trouw:
Vrouwelijke wervelwind en mannelijke energie
(8 november 2009)
Buiten regende het pijpenstelen en joeg de wind de bladeren uit de bomen, door de Amsterdamse Stadsschouwburg waaide een heerlijk lentebriesje. Speels en luchtig is het neoklassieke tourneeprogramma van Het Nationale Ballet, met werken van George Balanchine en huischoreografen Hans van Manen en Krzysztof Pastor.
Ook al was maestro Van Manen er minder blij mee - "Je kunt er je kont niet keren" - is het altijd fijn als Het Nationale Ballet weer terug is op het oude honk, dat in 1986 voor het veel ruimere Muziektheater werd ingeruild. Vooral als de balletten zo blinkend en bekwaam worden begeleid door Holland Symfonia, onder leiding van Ermanno Florio. Lekker dicht op de orkestbak, kun je de noten bijna uit de lucht grijpen. En dat sluit weer goed aan bij Balanchine, van wie Het Nationale Ballet erfhoeder is, die ooit zei: "See the music, hear the dance."
"Ballet is a woman" - nóg zo'n Balanchine-citaat dat vleugels heeft gekregen. In Concerto Barocco uit 1941, een van zijn eerdere abstracte werken, is een ensemble van acht vrouwen continu voltempo op toneel aanwezig. In architecturaal lijnenspel wordt Bachs Concert voor twee violen en strijkkwartet inzichtelijk, contrasterend of meegaand, terwijl twee solistes, onder wie een voortreffelijk luchtige Anu Viheriäranta, de violen 'vertolken'. In deze vrouwelijke wervelwind van bewegingscompositie zorgt Alexander Zhembrovskyy voor mannelijke contrakracht: met zijn ietwat afstandelijk charisma van galanterie is hij een ideale Balanchine-vent.
Die mannelijke energie is in Krzysztof Pastors Dumbarton Dances in achtvoud present. Zoveel mannelijke dansers geven zich over aan broederlijke competitie; als speels rivaliserende jonge honden steken ze elkaar de loef af. Stravinsky's kamerconcert Dumbarton Oaks, in opdracht geschreven van de eigenaar van het gelijknamige landgoed bij Washington, was een verkenning van het Derde Brandenburger Concert van Bach. Pastor paalt daarbij aan door zijn lyrische stijl een transparante muzikale opbouw te geven. Choreografisch is het ballet fraai cyclisch: het gezamenlijke begin is ook het einde, daartussenin heeft iedere danser een solo, en is onderdeel van een sterk duet. Dumbarton Dances is een lichte toets in Pastors oeuvre - een ongecompliceerd mooi ballet waarin 'de mannen' hun danspotentie fraai kunnen etaleren.
De onlangs in Het Muziektheater nog gedanste Stravinsky Violin Concerto van Balanchine en Concertante van Hans van Manen, staan inmiddels als een huis. Het eerstgenoemde ballet sluit muzikaal aan bij Pastors nieuweling, terwijl Petite Symponie Concertante van Frank Martin een mooie bondgenoot is voor Van Manens altijd spannende suspense in de dans. Een helder gecomponeerde avond; laat die winter maar komen!
Sander Hiskemuller
De Telegraaf:
Spitsuur in de dans
(6 november 2009)
Het is spitsuur in de dans. Het Holland Dance festival huldigt het standpunt 'veel is lekker' en menig gezelschap presenteert tegelijk met het Haagse dansfeest nieuwe voorstellingen. Zo wordt de spoeling dunner. Zelfs een publiekslieveling als de befaamde Batsheva Dance Company uit Israël moest tegen nogal wat lege stoelen aankijken in het Danstheater.
Het Nationale Ballet trof gelukkig wel een redelijk gevulde Amsterdamse Stadsschouwburg voor de première van zijn tourneeprogramma. Nieuw is Dumbarton Dances van Krzysztof Pastor. Hij maakt hierin een lichte buiging naar Hans van Manen en Jerome Robbins, die eveneens balletten hebben gecreëerd op Stravinsky's concert met bijnaam Dumbarton Oaks. Acht mannen op blote voeten meten zich met elkaar in een speelse sfeer van rivaliteit.
Na een ensemble waarin ze allemaal een solo hebben terwijl de anderen toekijken, bevat het middendeel twee spannende en expressieve duetten. In de dynamische finale plaatst Pastor twee uitdagende kwartetten tegenover elkaar tot ze weer het ensemble van het begin vormen. De acht dansers kunnen prachtig laten zien wat ze waard zijn in deze even pretentieloze als aantrekkelijke choreografie.
Pastors werk is mooi ingebed in een met zorg samengesteld geheel. Het vormt de tegenhanger van Balanchines Concerto Barocco, dat zelfs na honderd keer nog blijft verrassen door zijn bewegingsvondsten. Verder bevat het programma reprises van Hans van Manens intens geladen Concertante en Balanchines Stravinsky Violin Concerto, goed begeleid door Holland Symfonia onder leiding van Ermanno Florio. Het Nationale Ballet laat met verheugend sterke uitvoeringen zien dat neoklassiek getinte dans nog springlevend kan zijn.
(...)
Eddie Vetter
|
